In praise of nature

Wieczór rozpocznie muzyka Johanna Baptista Vanhala – kompozytora, który za życia należał do najbardziej cenionych twórców klasycznego Wiednia, choć dziś jego nazwisko pozostaje znacznie mniej znane niż nazwiska Haydna, Mozarta czy Beethovena. Jego Koncert na dwa fagoty F-dur jest prawdziwą rzadkością repertuarową. Już sama obsada zwraca uwagę – niewiele koncertów z epoki klasycyzmu oddaje dwa fagoty w ręce równorzędnych solistów. To klasycyzm w swojej najpiękniejszej postaci, w której piękno rodzi się z prostoty.

Z tego właśnie świata wyrasta Beethoven, ale prowadzi go w zupełnie nowym kierunku. Kiedy komponował VI Symfonię w latach 1807-1808, był już uznanym twórcą, a jednocześnie coraz dotkliwiej zmagał się z postępującą utratą słuchu. Paradoksalnie właśnie wtedy stworzył jedno z najbardziej pogodnych swoich dzieł. Inspirowały go wielogodzinne spacery po okolicach Wiednia, jednak sam pozostawił słuchaczom niezwykle ważną wskazówkę. Nad partyturą zapisał słowa: Mehr Ausdruck der Empfindung als Malerei – Raczej wyraz uczuć niż malowanie dźwiękami.

To zdanie jest kluczem do całej symfonii. Beethoven chciał opowiedzieć o tym, co dzieje się w człowieku, kiedy obcuje z naturą, dlatego kolejne części nie są tylko ilustracjami krajobrazu, lecz opowieścią o emocjach: radości po przybyciu na wieś, spokoju odnalezionym nad strumieniem, beztrosce wspólnej zabawy, niepokoju wywołanym gwałtowną burzą i wdzięczności, która pojawia się, gdy niebo ponownie się rozpogadza. To właśnie ta niezwykła perspektywa sprawia, że Pastoralna pozostaje dziełem ponadczasowym. Każdy z nas wie doskonale przecież, że po dniu pełnym pośpiechu wystarczy znaleźć się w lesie, nad wodą czy na polnej drodze, by zaczerpnąć głęboki oddech i spojrzeć na świat z nowym spokojem.

Mamy nadzieję, że dzisiejszy koncert będzie nie tylko spotkaniem z dwoma wybitnymi dziełami wiedeńskiego klasycyzmu i romantyzmu, ale również zaproszeniem do słuchania świata. Być może po powrocie z filharmonii usłyszą Państwo śpiew ptaków, szum drzew czy odgłos deszczu już w nieco inny sposób. Jeśli tak się stanie, będzie to najpiękniejszy dowód, że Beethoven wciąż potrafi przemawiać do naszej wyobraźni.