Bevor die Stille kommt

Fakt, że w czasie Wielkiego Postu od wieków powstaje muzyka religijna nawiązująca do tematyki tego okresu religijnego – nie jest żadną nowością. Ale jak odczytywać ją w naszych czasach? Dlaczego słuchanie muzyki wielkopostnej jest ważne? Co możemy usłyszeć w niej my dzisiaj, współcześnie, pochodzący z tak wielu różnych stron i należący do tak wielu różnych grup?

Muzyka wielkopostna pozostaje ważna przede wszystkim dlatego, że mówi o doświadczeniach uniwersalnych – cierpieniu, samotności i poszukiwaniu sensu – które nie tracą na aktualności niezależnie od światopoglądu. Po drugie w świecie nadmiaru bodźców uczy nas innego słuchania, jakby bardziej skupionego, w sposób szczególny nastawionego na oczekiwanie. Po trzecie tworzy przestrzeń konfrontacji z trudnymi emocjami, których na co dzień unikamy, pozwalając je przeżyć i uporządkować. Wreszcie: przypomina o wymiarze wspólnotowym – o możliwości wspólnego przeżywania tego, co najtrudniejsze, nawet jeśli każdy nadaje temu własne znaczenie.

Moim życzeniem jest, abyście mieli lepsze, mniej troskliwe życie niż ja. Polecajcie waszym dzieciom cnotę – tylko ona może uczynić człowieka szczęśliwym, nie pieniądze. Mówię to z doświadczenia. (...) Żyjcie dobrze i kochajcie się – tak w testamencie heiligenstadzkim cierpiący i wyobcowany z powodu choroby Beethoven zalecał swoim braciom. Jedyne oratorium – Chrystus na Górze Oliwnej – Beethoven napisał niedługo później, jesienią 1802 roku. Kiedy wczytamy się w oba teksty – tekst testamentu i libretto oratorium – możemy zacząć podejrzewać, że kompozytor w sposób szczególny widział w nich pewną łączność doświadczenia uniwersalnego.

Haydn pozostawia nam jeszcze więcej przestrzeni na indywidualne przeżywanie emocji. Siedem słów Jezusa na krzyżu – to siedem czysto instrumentalnych medytacji. Owe słowa od dziesiątków wieków stanowią przedmiot dociekań teologicznych, badań naukowych i inspiracji artystycznych. Zestawiona z nimi muzyka brzmi dla nas dzisiaj zaskakująco – w rzeczywistości nawykłej do dosadnych obrazów język muzyczny Haydna wydobywa zupełnie inne emocje. To siedem medytacji, w które naprawdę będziemy musieli się wsłuchać i z którymi każdy z nas skonfrontuje swoje myśli. Takie jest przesłanie Beethovena i Haydna oraz muzyki poruszającej każdego człowieka mierzącego się z trudnościami, oczekującego, poszukującego sensu, potrzebującego wspólnoty.