Шопен у співі

1806-1845. Czterdzieści lat, podczas których Polska znika z mapy, powraca jako Księstwo Warszawskie, zostaje przekształcona w zależne od Rosji Królestwo Polskie, podejmuje próbę odzyskania niepodległości, a powstanie listopadowe upada. Równolegle powstaje muzyka Elsnera, Kurpińskiego, Chopina i Moniuszki. Program niniejszego koncertu to muzyczny zapis historii Polski w pierwszej połowie XIX wieku.

W 1806 roku Polski od jedenastu lat nie było na mapie Europy. Ziemie dawnej Rzeczypospolitej pozostawały podzielone między Rosję, Prusy i Austrię. Sytuację zmieniła wojna Napoleona z Prusami. Wojska francuskie wkroczyły na ziemie polskie, a w Wielkopolsce wybuchło powstanie przeciwko Prusom. W tym samym roku ukazały się drukiem kwartety smyczkowe op. 8 Józefa Elsnera, wśród nich Kwartet d-moll nr 3, skomponowany jeszcze podczas wcześniejszego pobytu Elsnera we Lwowie.

W 1807 roku Napoleon utworzył Księstwo Warszawskie. Po jego wyprawie na Rosję w 1812 roku i kolejnych klęskach armii francuskiej ziemie Księstwa zostały zajęte przez Rosjan.

O ich dalszym losie zdecydował kongres wiedeński w 1815 roku. Większą część Księstwa Warszawskiego przekształcono w Królestwo Polskie. Właśnie w tej rzeczywistości żyła Warszawa, w której działali Józef Elsner i Karol Kurpiński. Około 1823 roku Kurpiński skomponował Fantazję C-dur na kwartet smyczkowy. Do pierwszej połowy XIX wieku należy także Fantazja C-dur Franciszka Lessla, choć jej dokładna data powstania nie jest znana. W latach dwudziestych w warszawskim środowisku muzycznym dorastał również Fryderyk Chopin, uczeń Elsnera. Pod koniec tej dekady powstały jego pierwsze pieśni.

W listopadzie 1830 roku wybuchło powstanie listopadowe przeciwko Rosji. Chopin opuścił Warszawę kilka tygodni wcześniej i przebywał już poza Królestwem Polskim. Powstanie trwało do jesieni 1831 roku i zakończyło się klęską. Rozpoczęła się Wielka Emigracja, której najważniejszym ośrodkiem stał się Paryż. Chopin osiadł tam na stałe. W kolejnych latach powstawały jego następne pieśni. Równocześnie na ziemiach polskich pod zaborami wchodziło w życie kolejne pokolenie kompozytorów. W 1839 roku podczas studiów w Berlinie Stanisław Moniuszko skomponował swój I Kwartet smyczkowy d-moll.

Tak pomiędzy początkiem epoki napoleońskiej a połową lat czterdziestych powstawały utwory Elsnera, Lessla, Kurpińskiego, Chopina i Moniuszki. Czterdzieści lat może wydawać się w historii krótkim okresem. Dla nas był to jednak czas wyjątkowo burzliwy.

FILMY I ZDJĘCIA